Traumatherapie bij trauma en dissociatie

In mijn traumatherapie beginnen we bij de manier waarop je neurobiologie zich heeft aangepast aan overweldigende ervaringen. Wanneer het brein langdurig in een overlevingsstand heeft gefunctioneerd, blijven automatische stressreacties actief, ook als het oorspronkelijke gevaar voorbij is. Dit kan zich uiten in dissociatie, sterke of juist afgevlakte emoties, onrust, controleverlies of het gevoel niet volledig aanwezig te zijn.

Vanuit deze staat is traumaverwerking vaak niet mogelijk. Daarom richten we ons eerst op het herstellen van een stabiele neurobiologische basis. Dat betekent dat je systeem opnieuw leert oriëntatie, veiligheid en onderscheid tussen heden en verleden te ervaren. Zo ontstaat er voldoende draagkracht om latere traumaverwerking zorgvuldig en zonder verdere ontregeling te laten plaatsvinden.

Finding Solid Ground (FSG)

Finding Solid Ground is een stabilisatieprogramma ontwikkeld door Ruth Lanius, Bethany Brand, Hugo Schielke en Francesca Schiavone. Het is gericht op het versterken van aanwezigheid en het opbouwen van een stabiele neurobiologische basis bij trauma en dissociatie. Binnen traumatherapie wordt FSG ingezet wanneer het systeem langdurig in een overlevingsstand heeft gefunctioneerd en traumaverwerking nog niet mogelijk is.

Het programma is ontstaan vanuit neurobiologisch onderzoek naar trauma. Ook de effectiviteit ervan is onderzocht met behulp van neurologisch onderzoek, waarbij veranderingen in hersenconnectiviteit zijn gemeten. FSG richt zich op het herkennen van onbewuste overlevingsreacties, het vergroten van aanwezigheid en het scherper kunnen onderscheiden van heden en verleden. In plaats van direct te werken met emotionele lading, staat het ontwikkelen van draagkracht centraal. Door te leren gronden en aanwezig te blijven in het huidige moment, ontstaat een basis van waaruit traumaverwerking later zorgvuldig kan plaatsvinden.

FSG vormt daarmee de basis voor de verwerkingsfase, waarin onder andere Deep Brain Reorienting wordt ingezet.

Aanvullende tools binnen traumatherapie

Naast Finding Solid Ground maak ik gebruik van aanvullende methoden die ondersteunen bij stabilisatie en bewustwording bij trauma en dissociatie. Denk aan inzichten uit de polyvagaaltheorie, sensorimotor psychotherapie, EFT (tappen) en gerichte ademtechnieken. Ook psycho-educatie over neurobiologie maakt deel uit van het traject, zodat je begrijpt hoe automatische reacties zijn ontstaan en waarom bepaalde patronen blijven terugkeren.

Deze tools worden afgestemd op wat jouw systeem op dat moment nodig heeft en dragen bij aan een veilige basis voor verdere traumaverwerking.

Wanneer er voldoende stabiliteit en aanwezigheid is ontwikkeld, ontstaat ruimte voor traumaverwerking. Zolang het systeem neigt naar dissociatie of automatische overlevingsreacties, is verwerking niet mogelijk. Daarom bouwen we eerst aan de mogelijkheid om in het huidige moment aanwezig te blijven, ook wanneer er spanning of emotionele activatie optreedt.

In de verwerkingsfase richten we ons op de stressreacties die zich in de neurobiologie hebben vastgezet tijdens overweldiging. Niet via analyse of het hervertellen van het verhaal, maar via directe aandacht voor wat er in het systeem gebeurt op het moment dat spanning ontstaat. Door in een gereguleerd tempo te werken met lichamelijke sensaties en vroege breinreacties, krijgt het systeem de mogelijkheid om oude stressresponsen alsnog af te ronden.

Binnen deze fase maak ik gebruik van methoden zoals Deep Brain Reorienting en systeembrede EMDR, afhankelijk van wat jouw systeem op dat moment nodig heeft.

Deep Brain Reorienting (DBR)

In de verwerkingsfase werk ik primair met Deep Brain Reorienting. Deze methode sluit aan op de stabilisatie die in de eerste fase is opgebouwd en richt zich op de vroege, automatische breinreacties die ontstonden op het moment van overweldiging. Nog vóórdat gedachten of woorden gevormd zijn, registreert het middenbrein een verstoring van veiligheid. Wanneer deze reactie destijds niet kon worden afgerond, blijft zij actief in de neurobiologie en kan zij zich later uiten in dissociatie, herbeleving of plotselinge ontregeling.

Deep Brain Reorienting benadert deze oorspronkelijke stressrespons zorgvuldig en in een gereguleerd tempo. Door aanwezig te blijven bij wat er in het systeem gebeurt, zonder analyse of herinterpretatie, krijgt het brein de mogelijkheid om vastgezette overlevingsreacties alsnog te integreren. Zo ontstaat samenhang tussen vroege overlevingsprocessen en hogere hersenfuncties, waardoor traumaverwerking kan plaatsvinden zonder nieuwe overspoeling.

Systeembrede EMDR vanuit neurobiologisch perspectief

EMDR wordt binnen mijn praktijk ingezet vanuit kennis van de neurobiologie van trauma. Oogbewegingen spelen een directe rol in oriëntatie en aanwezigheid: zij zijn nauw verbonden met de hersenstructuren die betrokken zijn bij het registreren van veiligheid en dreiging.

Bij trauma zijn herinneringen vaak impliciet opgeslagen in lichamelijke reacties en automatische patronen. Door oogbewegingen te combineren met aandacht voor lichamelijke sensaties en interne processen, kan het brein nieuwe verbindingen leggen tussen overlevingsreacties en het huidige moment. Deze vorm van EMDR wordt afgestemd op wat jouw systeem op dat moment kan dragen en blijft ingebed in de bredere neurobiologische benadering van traumaverwerking.