Heaven

Alcohol helpt als het actief is bij het verlichten van spanning. En in het begin is dat ook werkelijk zo, voor even. Activerende circuits die betrokken zijn bij dreigingsdetectie en autonome alertheid worden tijdelijk afgeremd. De algemene opwinding daalt en het neurobiologische systeem hoeft even minder te scannen op gevaar en hoeft even geen controle te houden over alles. Voor iemand die al langere tijd verhoogd alert is georganiseerd, voelt dat als ontspanning. Als een opluchting.

Alcohol heeft daarmee twee functies. Het verdooft spanning en haalt tijdelijk bescherming weg. De alertheid vermindert, sociale terughoudendheid wordt hierdoor ook minder. Contact maken voelt makkelijker en vrijer. Even normaal mee kunnen doen zonder voortdurend controle te houden of bang te zijn voor afwijzing.

Hell

Maar die rust is geen autonome regulatie waar het brein van leert om structureel minder bezig te zijn met gevaar en controle. Er verandert niets aan de onderliggende organisatie van het brein, er komt alleen tijdelijk een rem op te liggen. Wanneer alcohol wordt afgebroken, verdwijnt die rem. Het oude systeem gaat weer aan, maar meestal heviger dan daarvoor. De overgang tussen gedempt zijn en de activatie die daardoor weer aanwezig is, is als een overspoelende ervaring. Bij een brein zonder traumatische belasting wordt zo’n overgang meestal opgevangen en vindt men weer een staat van evenwicht.

Bij een getraumatiseerd brein werkt dat anders. De activatie die daarna weer overspoelt wordt vaak ervaren als angst. Daarna volgt vaak schaamte. Gedrag dat onder invloed als vrijheid voelde, kan later heel beschamend voelen omdat je geen controle hield die zonder alcohol als absoluut noodzakelijk wordt ervaren. Schaamte en angst versterken opnieuw de dreigingsreactie en dus de behoefte daar van verlost te zijn. Van even rust gaat men al snel naar een structurele staat van verdoving. Heel begrijpelijk als je geen andere mogelijkheid hebt zonder die demping.

Loop

Zo ontstaat er een loop: alcohol maakt vrijer in contact, maar de nasleep vergroot angst en de behoefte aan bescherming. Zonder alcohol mensen ontmoeten wordt steeds riskanter, men gaat namelijk ook verwachten dat je zo vrij bent als de vorige keer terwijl dat helemaal niet zo voelt. Als deze loop zich blijft herhalen, is er vaker en meer alcohol nodig, met risico op depressiviteit en isolatie.

Dit mechanisme geldt uiteraard voor alle overlevingsreacties die zorgen voor coping in plaats van integratie. En we hebben het hier over trauma, dus een neurobiologie die vaak vastzit in dreigingsfocus en daardoor in overleving. Telkens wanneer overleving kunstmatig wordt uitgezet, ontstaat dezelfde loop die steeds erger en dieper wordt. Onderdrukking is geen integratie. Het brein leert niets nieuws zolang de onderliggende organisatie niet verandert.

Alcohol belast bovendien het fysieke systeem en verstoort de slaap. Dat vergroot de interne druk en verlaagt de buffer voor de volgende dag, zeker als er direct weer alcohol wordt genuttigd. Bij trauma kan dit snel leiden tot een neerwaartse ontwikkeling.

Alcohol is niet het probleem, het wordt een probleem

De conclusie die vaak getrokken wordt is dat dus het middel (of het gedrag) wegmoet. Alsof alcohol an sich het probleem is, in plaats van dat we ons gaan realiseren dat het gebruikt wordt om iets dat er als is te verzachten. Veel mensen kunnen drinken zonder in deze cirkel terecht te komen. Mensen zonder traumatische belasting lopen minder risico, omdat het drinken niet vanuit overleving wordt aangestuurd. Zolang trauma niet wordt aangepakt, blijft de behoefte aan verdoving en tijdelijke vrijheid bestaan. Wanneer integratie van het brein toeneemt, vermindert die noodzaak en kan iemand zichzelf beter autonoom reguleren.

Een belangrijke realisatie is dat het brein geen ontkenning kent. Dus als de zorg zich focust op het middel of het gedrag gaat de aandacht daar naartoe en is het dus aanwezig (denk niet aan een roze olifant). Als je het ervaart als je vriend omdat het je weghoudt van de confrontatie met overspoelende sensaties, dan kom je in een gevecht terecht met die vriend. Wat meestal betekent dat je je hele leven in dat gevecht moet blijven om het te verslaan. In de tussentijd vindt je overleving een andere manier om te copen. Zoals het wekelijks bezoeken van meetings omdat die mensen je in die strijd houden om het te weerstaan.

Overigens spreek ik  ook uit ervaring met alcohol, en is de neurobiologische logica een verademing omdat ik me realiseerde dat het niet aan mijn wilskracht of zwakke persoonlijkheid lag. Iets wat je in de verslavingszorg als eerste wordt wijsgemaakt. Dat je machteloos bent.