Mensen noemen zichzelf de intelligentste soort op aarde. Vooral omdat mensen degenen zijn die die definitie zelf hebben bedacht. Maar vragen we ons eigenlijk ooit af of die conclusie überhaupt realistisch is?

Met intelligentie bedoelen we de menselijke analytische prefrontale cortex. We vertellen onszelf dat wat daar gebeurt de realiteit is: ons vermogen om te analyseren, voorspellen, conceptualiseren, uitvinden en dingen te creëren die nog niet bestaan of zelfs nog nooit hebben bestaan.

En laten we duidelijk zijn: het is een buitengewoon vermogen. Maar ergens onderweg zijn we het vermogen om de realiteit te construeren gaan verwarren met het vermogen om de realiteit helder te ervaren. We zijn gaan geloven dat dit analyserende brein is wie we zijn. In plaats van één van de vele functies, met een eigen plek in de biologische cascade van hoe we functioneren.

Het probleem met deze overtuiging is dat de prefrontale cortex de realiteit niet nodig heeft om te kunnen functioneren. Hij probeert betekenis te geven aan wat hem wordt aangereikt en wat hij in de buitenwereld kan vinden. Hij kan eindeloos heen en weer bewegen tussen herinneringen aan het verleden, voorspellingen over de toekomst, wat-als-concepten en bedachte hypotheses, en daarbij verbanden leggen en conclusies trekken die wel of niets te maken hoeven hebben met wat er daadwerkelijk gebeurt. En vervolgens presenteren we die als waarheid en bouwen we onze systemen en realiteit erop.

In die zin geeft AI ons een behoorlijk ongemakkelijke demonstratie van de werking van onze eigen prefrontale cortex. Wanneer een systeem in staat is concepten te creëren en met elkaar te verbinden, en je geeft het genoeg informatie, aandacht, macht en vrijheid, kan het uiterst overtuigende eigen werkelijkheden bouwen.

Misschien is dat precies wat mensen al heel lang doen.

We creëerden geld, grenzen, status, economische systemen, hiërarchieën en eindeloze ideeën over hoe het leven georganiseerd zou moeten zijn. Vervolgens zijn we de werkelijke wereld volgens die concepten gaan organiseren, waarbij we dwang gebruiken om het in de gewenste vorm te krijgen. En als de realiteit niet langer binnen onze constructies past, stellen we niet de concepten ter discussie, maar voegen we meer analyse, meer regels, meer technologie en bovenal meer controle toe. Mensen proberen vrijheid te controleren. Wat een totale contradictio in terminis is.

Want ondertussen vernietigen we ecosystemen waar we niet zonder kunnen leven, en zijn we in staat dat volledig te ontkennen door een nieuwe realiteit te creëren. We vernietigen elkaar en creëren samenlevingen waarin enorme aantallen mensen moeite hebben om überhaupt te leven. En op de een of andere manier wijzen we nog steeds naar het cognitieve vermogen dat dit allemaal heeft veroorzaakt en noemen we dat het bewijs van onze superieure intelligentie ten opzichte van al het andere.

Intelligentie gaat er niet om hoe goed we de realiteit kunnen ontwerpen en controleren, het begint met ons vermogen ermee verbonden te blijven. Daarvoor hebben we minder analyse nodig en meer daadwerkelijke biologische aanwezigheid binnen het geheel van ons functioneren.